Inleiding

Voor u ligt de programmabegroting voor 2021. We zijn inmiddels halverwege onze collegeperiode waarin wij hard werken aan de transities en speerpunten uit ons coalitieakkoord. De afgelopen jaren hebben we al veel stappen gezet. De komende jaren gaan we hiermee verder. In deze programmabegroting leest u hoe dat het komende jaar zichtbaar wordt voor onze samenleving en wat onze inwoners daarvan merken.

‘We investeren in de toekomst van Bronckhorst’

We investeren in de toekomst van Bronckhorst

Onze gemeente bestaat nu 15 jaar. Een mooi moment om 15 jaar vooruit te kijken. Juist in deze bijzondere tijd vinden wij het belangrijk te investeren in de voorzieningen die belangrijk zijn voor onze inwoners. We investeren in de kernen (groot en klein) en in voorzieningen voor sport en onderwijs, maar ook in infrastructuur, onze bedrijventerreinen en ons landschap. Daarmee spelen we actief in op onze veranderende samenleving. Investeren wij als gemeente? Dan doen ook andere partijen mee. Zo bereiken we meer. In deze programmabegroting is dit uitgewerkt en geven wij aan welke investeringen wij komend jaar al uitvoeren. Dit leest u in de deelprogramma’s. Zoals u weet worden investeringsvoorstellen zodra ze concreet worden nog besluitvormend aan u voorgelegd.

De coronacrisis brengt ons dichterbij elkaar

We hebben natuurlijk direct maatregelen bij het ontstaan van de coronacrisis. Ook kijken we naar de lange termijn en de mogelijke effecten. Daar houden wij rekening mee, zowel voor onze organisatie als voor onze samenleving. We passen onze keuzes aan waar dat nodig is en we blijven goed in contact met inwoners en ondernemers. Op een aantal vlakken heeft de coronacrisis ons ook dichterbij elkaar gebracht.

We kijken naar elkaar om

Ons doelen zijn een weerbare jeugd en vitale ouderen, meer zelfredzaamheid en

samenredzaamheid en een verbonden samenleving. Daarom werken we ook het komende jaar verder aan de transformatie van het sociaal domein.

Structurele uitdaging in het sociaal domein

Op basis van recente informatie in de 2e tussenrapportage 2020 constateren wij blijvende tekorten voor het sociaal domein. De inzet voor de transitie die met het beleidskader van 2019 is gekozen blijkt niet voldoende om binnen het budget te blijven. Dit komt door ontwikkelingen die buiten onze invloedssfeer liggen (abonnementstarief, kosten voorzieningen jeugdzorg). In het opstellen van deze programmabegroting voor 2021 kon dit inzicht nog niet ten volle meegenomen en worden en een volledig beeld van de effecten van het lopende jaar 2020 hebben we nu ook nog niet. We stellen onze meerjarige verwachtingen voor het sociaal domein bij op grond van de informatie uit de 2e tussenrapportage. We zien dat het jaarlijkse structurele tekort op het sociaal domein oploopt met € 2,2 miljoen per jaar. De incidentele aanvulling in 2021 van de bestemmingsreserve Sociaal domein van € 2 miljoen is onvoldoende om dat op te kunnen opvangen. Er zijn opnieuw keuzes nodig om het budget en de uitgaven structureel in balans te brengen. Dit vergt onderzoek en politieke afweging. We gaan daarbij eerst kijken wat er binnen het sociaal domein opgelost kan worden, nu denken we bijvoorbeeld al aan de doorontwikkeling van de toegang met een aanscherping van de indicatiestelling en een herijking van onze beleidskaders waar deze wellicht minder ruimhartig ingericht kunnen worden.

Gezien de omvang van het te verwachten tekort op het sociaal domein zullen we ook naar de rest van de begroting moeten kijken ten aanzien van de uitgaven kant. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan uitvoeringswerkzaamheden of projecten in alle beleidsprogramma’s en onze bedrijfsvoering. We sluiten op voorhand niets uit en betrekken in die keuzes ook onze investeringsagenda en opties voor de verhoging van onze inkomsten. Dit lukt niet voor het jaar 2021 in het opstellen van deze programmabegroting. Die opdracht nemen we mee bij de opstelling van de Perspectiefnota 2022-2025. Daarnaast voeren we samen met andere gemeenten lobby richting Rijk: er moet structureel meer geld voor alle gemeenten komen om alle taken naar behoren te kunnen blijven uitvoeren.

Waar werken we aan?

We hebben de transities uit ons coalitieakkoord vertaald naar opgaven. We werken aan al deze opgaven. Hoe we dat doen leest u in het programmaplan bij de verschillende programma's. In onderstaand plaatje ziet u hoe onze beleidsintensiveringen en onze investeringen bijdragen aan deze opgaven.

Waar werken we aan?

Naast intensieve aandacht voor het sociaal domein is er aandacht voor het coalitieakkoord. We hebben de transities hieruit vertaald naar opgaven. De onderwerpen waar we in 2021 aan werken, dragen bij aan deze opgaven. We intensiveren ons beleid voor wegen en landschap en we versterken onze bedrijfsvoering. We investeren in leefbaarheid, sport, onderwijs en bedrijventerreinen.

Wat gaan we doen in 2021?

U leest hieronder een kleine greep uit de belangrijkste werkzaamheden voor komend jaar. U leest hierover meer in de verschillende programma’s.

  • We voeren de routekaart energieneutraal Bronckhorst uit. We realiseren de eerste kleine zonneparken, we gaan elektrische laadpalen plaatsen in de gemeente en we geven leningen ‘toekomstbestendig wonen’ waarmee inwoners kunnen investeren in duurzaamheidsaanpassingen in hun huis.
  • We voeren de visie recreatie en toerisme uit. Zoals het uitwerken van het toeristisch profiel voor Bronckhorst van kastelen en landgoederen en het opzetten van een toeristisch platform.
  • Voor vitale kernen voeren we herinrichtingsprojecten uit in Hengelo, Vorden, Steenderen en Zelhem.
  • We leggen u een sportagenda voor en gaan aan de slag met de binnensportlocatie in Bronckhorst Midden.
  • We bereiden de bouw voor van de nieuwe school voor het voorgezet onderwijs in Vorden.
  • We leveren de omgevingsvisie op en het eerste omgevingsprogramma ter voorbereiding op de komst van de Omgevingswet
  • We zorgen voor genoeg ruimte voor bedrijven door met initiatiefnemers bedrijfslocaties te ontwikkelen en we voeren de herstructurering van Industriepark Zelhem uit.
  • We zetten onverminderd in op verduurzaming, vernieuwing en transformatie van de woningvoorraad in het kader van onze woonvisie.

‘Hoe blijven we dit volgen?’

We blijven indicatoren verder ontwikkelen

Vorig jaar namen wij naast landelijke indicatoren ook lokale indicatoren op in de programmabegroting. Met uw raad is besproken dat dit een proces is: we leren en we proberen uit. Soms sluiten indicatoren toch minder aan dan we verwachtten. Daarnaast zijn er niet voor alle doelen geschikte indicatoren beschikbaar. In dat geval is alleen kwalitatieve verantwoording mogelijk.

We hebben hierin dit jaar weer een stap verder gezet

We scherpen de formulering van doelen en beoogde resultaten aan, we voegen nieuwe indicatoren toe en hebben we ook een aantal bestaande indicatoren aangepast. Waar we dit doen, geven we dit duidelijk aan. Met deze ontwikkeling gaan we ook komend jaar verder.

We houden focus

We gaan grote investeringen doen in de komende 15 jaar. Dit vraagt om keuzes maken en focus houden in onze overige activiteiten. Wat is echt noodzakelijk en wat is wenselijk? Waar kunnen we een bijdrage leveren of het verschil maken? Wat draagt bij aan onze opgaven? Die investeringen vragen in de toekomst begrotingsruimte en een bijdrage vanuit de bestemmingsreserve Kapitaallasten Investeringsagenda.

Hoe ontwikkelt onze financiële positie zich?

Met onze kennis op 31 augustus 2020 hebben we in deze begroting onze financiële uitdagingen voor de komende jaren financieel doorvertaald. De opbrengst voor de bouwleges is lager dan geraamd in de Perspectiefnota 2021. Hierover heeft u van ons een actieve informatievoorziening ontvangen op 1 september 2020. De ontwikkeling van de Algemene uitkering (beeld Meicirculaire 2020) en de definitieve verdeelmaatstaven voor de bepaling van de bijdrage aan de VNOG werken in financiële zin voordelig door. De effecten van de uitgangspunten volgen de jaarlijkse gebruikelijke ontwikkeling van budgetten door verschoven investeringslasten, compensatie van loon- en prijsstijging door het rijk en een veelheid van kleine budgetveranderingen.

We stellen de begrotingsruimte bij

In onderstaand overzicht ziet u de bijstelling van de begrotingsruimte. Voor uitleg verwijzen wij u graag naar de financiële begroting (3.3.1). Daarin staan onze verwachtingen voor de financiële positie in de komende jaren.

Ontwikkeling financiële positie

2021

2022

2023

2024

Beeld bij Perspectiefnota 2021-2024

89

277

908

563

Raadsbesluit voedselbank Zelhem (9 juli 2020)

-2

Effect 1e tussenrapportage 2020 (9 juli 2020)

-139

-139

-139

-139

Effect vrije ruimte Meicirculaire 2020 (7 juli 2020)

315

457

363

219

Beeld na meicirculaire 2020

263

595

1.132

644

Niet gerealiseerde opbrengst bouwleges

-353

-503

-553

-553

Definitieve berekening verdeling kosten VNOG

304

304

304

304

Effecten uitgangspunten

245

158

121

243

Begrotingsruimte Programmabegroting 2021

459

554

1.004

638

Voorstel voor storting in bestemmingsreserve sociaal domein

-459

Begrotingsuitkomst na voorstel storting

-

554

1.004

638

+ = begrotingsoverschot - = begrotingstekort

We willen de begrotingsruimte 2021 storten in de bestemmingsreserve Sociaal domein

Voor de tekorten in het sociaal domein in 2020 hadden we incidentele oplossingen. De aanvullende opgave voor het sociaal domein, naast de bestaande transformatie, is groot. Gemiddeld € 2,2 miljoen per jaar. Daar hebben we nu geen oplossingen voor. Voor dit moment stellen we voor om de begrotingsruimte 2021 te benutten ten gunste van de bestemmingsreserve Sociaal domein. Dat lost de problemen voor 2021 en volgende jaren niet op. Het geeft wel het geeft wel een 1e daling voor 2021. De structurele effecten die we nu weten, beschrijven we in de financiële begroting (3.3.1).

In de 1e begrotingswijziging 2021 werken we de bedragen voor het sociaal domein verder uit vanuit de kennis die we in september hebben gekregen. Ook omdat we dan weten welke gevolgen de Septembercirculaire 2020 heeft voor het geschetste beeld. We doen dan een voorstel voor de noodzakelijke incidentele dekking voor 2021. Dat willen we ook voor het bedrag dat we vanwege de onjuiste legesraming nu uit de begrotingsruimte dekken (€ 353.000). Die wijziging bespreekt u in januari 2021.

De uitgaven en inkomsten in beelden

U ziet hieronder waaraan we de middelen besteden in 2021 en waar de middelen vandaan komen.

De uitgaven en inkomsten in vogelvlucht

In de infographic hieronder ziet u in vogelvlucht wat de inkomsten en uitgaven zijn. Deze zijn niet 1 op 1 te vergelijken met de diagrammen. De cijfers komen natuurlijk overeen, maar de indeling is gericht op de meest herkenbare inkomstenbronnen en uitgaven. Daarnaast is onder de uitgaven van Bestuur 'organisatie' opgenomen, dit is de overhead van onze gemeente.

De besluiten gelden voor 2021

De besluiten in deze programmabegroting 2021–2024 gelden voor 2021. Het beeld voor 2022 tot en met 2024 is informatief.